نقد فیلم بی همه چیز - تکثر خصایص اخلاقی در جامعه‌ای بی همه چیز | مجله نقد فیلم‌گردی
سینمای ایران

نقد فیلم بی همه چیز – تکثر خصایص اخلاقی در جامعه‌ای بی همه چیز

مهمترین موفقیت بی همه چیز را می‌توان در انتخاب لحن، فرم و چارچوب‌هایی دانست که اثر را از یک تئاتر تبدیل به فیلمی برای پرده سینما کرده است.

اقتباس، حلقه‌ی گمشده‌ای از سینمای ایران است که تا به حال در یک دهه‌ی گذشته نتواسته نظر مخاطب را آنچنان به خود جلب کند؛ یکی از دلایل آن را می‌توان خنثی بودن آثار ایرانی در اقتباس دانست. با این حال که ما در دهه‌های گذشته، آثار اقتباسی موفقی همچون سارا، گاو، داش آکل و ناخدا خورشید را داشته‌ایم؛ در سال‌هایی که سینما مهم بود. همراه ما باشید با نقد فیلم سینمایی بی همه چیز.

اما این بار محسن قرایی با سومین اثرش در مقام کارگردان به سراغ موضوعی رادیکال رفته است. قرایی فیلمی، از روی نمایشنامه‌ی فردریش دورنمات با عنوان ملاقات بانوی سالخورده، ساخته، که اقتباسی موفق از این اثر داشته است. بعد از تماشای فیلم که به سراغ این نمایشنامه رفتم و آن را مطالعه کردم، بیشتر پی بردم که کارگردان توانسته اثری خلق کند که تکامل و سیر رو به رشد فیلم در فیلمنامه را کاملا نشان ‌دهد.

تماشای آنلاین فیلم‌های محسن قرایی در فیلم‌گردی

فیلم بی همه چیز

فیلمی که به فیلمنامه‌اش می‌نازد

مهمترین موفقیت بی همه چیز را می‌توان در انتخاب لحن، فرم و چارچوب‌هایی دانست که اثر را از یک تئاتر تبدیل به فیلمی برای پرده سینما کرده است. فیلمنامه به درستی در زمینه‌ی شخصیت‌پردازی عمل کرده و توانسته فضایی همذات‌پندارانه برای مخاطب رقم بزند. از زمانی که نقطه عطف فیلمنامه شروع می‌شود، کشمکش‌ها و گره‌افکنی‌ها به درستی جلو می‌روند و مخاطب را تشنه برای اتفاقات بعد می‌کند.

از سویی دیگر فیلمنامه در ترسیم جغرافیا و زمان بسیار خوب عمل کرده و توانسته در قالبی بدور از اغراق فضای ارباب رعیتی حاکم در آن زمان را به تصویر بکشد و در کنارش عشق‌های موازی در فیلم به دراماتیک شدن داستان اصلی نیز کمک می‌کند. بنظر من تنها ایرادی که می‌توان به فیلمنامه گرفت این است که، لایه‌های شخصیت امیر عطار، پرویز پرستویی، باید برای مخاطب بیشتر نمایان می‌شد تا از علامت سوال‌هایی که در نیمه‌ی پایانی برایش شکل می‌گیرد، کاسته شود.

پرویز پرستویی

خانمان سوز، چون دموکراسی

یکی دیگر از مولفه‌هایی که فیلمساز به سراغ آن رفته و در نقد فیلم بی همه چیز به آن اشاره می‌کنیم نشان دادن خصایص انسانی است؛ مولفه‌هایی چون عشق، محبت، کینه، انتقام و… که فضای حسی بیشتری برای مخاطب ایجاد می‌کند و باعث شکل‌گیری ابعاد جامعه‌‌شناسی و روانشناسی در فیلم شده؛ این اتفاق در فیلم بعد از پیشنهاد لی‌لی، هدیه تهرانی، مطرح می‌شود که فردگرایی ابتدای داستان، شکل جمع‌گرایی به خود می‌گیرد.

تماشای آنلاین فیلم‌های هدیه تهرانی در فیلم‌گردی

قرایی در اینجا با نگاهی تند و نقادانه جهانی را خلق می‌کند که مردم بخاطر مادیات، آرمان‌ها و ارزش‌هایی که بخاطرش قهرمان داستان را ابتدای قصه تکریم می‌کردند زیرپا می‌گذارند و رفته‌رفته تغییر رویه می‌دهند. مردمانی که در خطاب به قهرمان خود، امیر، در ابتدای فیلم می‌گویند: «اسمت رو میذاشتیم روی مرده زنده می‌شد.» اما بخاطر ۳ هزار تومان، لی‌لی را در کمتر از یک روز قهرمان خود می‌دانند.

هدیه تهرانی

مردمی بی همه چیز

تیر خلاص را فیلمساز زمانی بر جان مخاطب هدف می‌گیرد که در آخرین سکانس فیلم، مردم در یک سمت و امیر در یک سمت دیگر قرار می‌گیرد و رای مردم سرنوشت همه‌چیز را تعیین می‌‌کند. این طعنه به دموکراسی، نشان از هوشمندی می‌دهد که در سراسر زیر متن فیلم به چشم می‌آید. در آخر مردمی که تمام زندگی خود را بر شانه‌های استوار قهرمان روستا، بنا کرده بودند در انتخاب سرنوشت خود، بی همه چیز می‌شوند.

موضوع دیگری که شاید پاشنه آشیل فیلم باشد و کمی هم از کیفیت کار کاسته، فیلمبرداری آن است. ضعف دیگر را در موسیقی اثر می‌توان یافت که در مواقع بسیاری کارکرد درست ندارد و حتی بار کلاسیک فیلم را تقلیل می‌دهد. اما در کنار این دو، طراحی لباس فیلم که برگرفته از سبک مینیمالیسم است به خوبی در فضاسازی‌ها و باورپذیری اتفاقات به اثر کمک کرده و چشم نواز است.

ستارگانی که می‌درخشند

محسن قرایی کارگردان بی همه چیز، در این فیلم با بازیگران مطرح زیادی سر و کار دارد که به طرز شایسته‌ای از پس نقش‌هایشان بر آمدند؛ این نشان از توانایی کارگردان در بازی گرفتن از آن‌ها است. او به گونه‌ای شخصیت‌ها را هدایت کرده که همه‌ی بازیگران به اندازه و کافی در نقش‌هایشان ظاهر شدند.

نبوغ و خلاقیت در کنار افتادگی، شاید هدیه تهرانی را منحصر به فردتر از همیشه کرده است؛ بازیگری که برای فیلم خود از گیشه بلیت تهیه می‌کند تا در سالن سینما همراه با مردم به تماشا بنشیند. همانطور که گفتم او در نقش لی‌لی متفاوت‌تر از همیشه است.

باران کوثری

باران کوثری و نقشی متفاوت

در مقابل او پرویز پرستویی قرار دارد که آنقدر خوب از پس نقش خود برآمده که کاملا سیر تحولی او از تبدیل شدن به آدمی دیگر را می‌توان حس کرد. در کنار این دو، دیگر نقش‌های مکمل هم در یک پازل، بازی یکدیگر را تکمیل می‌کنند. برای مثال باران کوثری، شخصیت جدیدی در بازیگری از خود رو کرده است تا جایی که مخاطب در اولین سکانس فیلم با دیدنش به هیجان می‌آید.

تماشای آنلاین فیلم‌های باران کوثری در فیلم‌گردی

هادی حجازی‌فر نیز که انتظارات را از خود بالا برده در این فیلم به تنهایی در برخی از سکانس‌ها بار متعادل‌سازی حجم درام قصه را با دیالوگ‌های طنزگونه‌ی خود به دوش می‌کشد. بنظرم فیلم بی همه چیز می‌تواند شروع خوبی برای آغاز اقتباس‌های موفق در سینمای ایران باشد. با تشکر، نظرات خود را درباره نقد فیلم سینمایی بی همه چیز در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید.

منتقد امیرحسین اکاتی

فارغ التحصیل روانشناسی دانشگاه تهران. نویسنده و کارگردان
۲
برچسب ها

همچنین بخوانید

‫۲ نظرها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن